Ανησυχία για το brain drain και τις ανισότητες στα συστήματα υγείας της ΕΕ


Οι εμπειρογνώμονες στον τομέα της υγείας ζήτησαν περισσότερα δεδομένα και σχεδιασμό σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση της «διαρροής εγκεφάλων» στην αγορά εργασίας στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, καθώς οι εργαζόμενοι μεταναστεύουν μεταξύ των κρατών μελών.

«Έχουμε χώρες που παρέχουν γιατρούς σε άλλες χώρες», δήλωσε ο Antanas Montvila, αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νέων Ιατρών (EJD), κατά τη διάρκεια συζήτησης σε πάνελ στο Gastein Health Forum.

Από το 2010, το ποσοστό των νοσηλευτών και γιατρών που έχουν εκπαιδευτεί στο εξωτερικό αυξήθηκε ταχύτερα από ό,τι οι επαγγελματίες που έχουν εκπαιδευτεί στο εσωτερικό, με την αυξημένη κινητικότητα να οφείλεται στην αυξανόμενη ενδοευρωπαϊκή μετανάστευση Ανατολής-Δύσης και Νότου-Βορρά, ιδίως εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με έρευνες.

Η μετανάστευση των εργαζομένων στον τομέα της υγείας έχει ως αποτέλεσμα ορισμένες χώρες αποστολής να αντιμετωπίζουν «σημαντικές ανισότητες στη διαθεσιμότητα των εργαζομένων στον τομέα της υγείας σε ολόκληρη την περιοχή», δήλωσε στο πάνελ ο Tomas Zapata, επικεφαλής μονάδας για το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας στην Ευρώπη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).

Οι ανισότητες γίνονται αισθητές «ιδίως για τους νοσηλευτές», πρόσθεσε ο Zapata. Η πυκνότητα των νοσηλευτών διαφέρει κατά εννέα φορές μεταξύ της χώρας με τα χαμηλότερα και τα υψηλότερα ποσοστά, σύμφωνα με την έκθεση του ΠΟΥ του Σεπτεμβρίου σχετικά με το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας και της περίθαλψης στην Ευρώπη.

Στην πατρίδα του Montvila, τη Λιθουανία, το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης στερείται σήμερα 2.000 νοσηλευτών, παρά το γεγονός ότι τα προγράμματα νοσηλευτικής είναι πλήρη, με την LRT να αναφέρει ότι ο κύριος λόγος είναι η μετανάστευση. Εκτιμάται ότι τα επόμενα 10 χρόνια ο αριθμός θα αυξηθεί σε 3.000.

Ελευθερία μετακίνησης

Βασικός πυρήνας των ιδρυτικών αξιών της ΕΕ είναι η ελεύθερη κυκλοφορία, η οποία παρέχει στους πολίτες το δικαίωμα να μετακινούνται και να διαμένουν ελεύθερα εντός της Ένωσης. Ως εκ τούτου, «δεν έχει νόημα να αρχίσουμε να το συζητάμε», δήλωσε στο πάνελ η Isabel De la Mata, κύρια σύμβουλος για τη διαχείριση της υγείας στη Γενική Διεύθυνση Υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Natasha Azzopardi-Muscat, διευθύντρια του τμήματος πολιτικών και συστημάτων υγείας των χωρών στην ΠΟΥ Ευρώπης, διαβεβαίωσε τη EURACTIV ότι «δεν θέλουμε να στερήσουμε από τους νέους την ευκαιρία να μετακινηθούν σε άλλη χώρα».

Ωστόσο, «αν μια μεγάλη χώρα πάρει έστω και ένα μικρό ποσοστό νοσηλευτών ή γιατρών από μια μικρή χώρα, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι δυσανάλογα πολύ μεγάλος», υπογράμμισε η Azzopardi-Muscat.

Ο Matthias Wismar, διευθυντής προγράμματος στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Συστημάτων και Πολιτικών Υγείας, κάλεσε τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν «τον ελέφαντα στο δωμάτιο».

«Τα μεγάλα κράτη μέλη πρέπει να σκεφτούν την αυτοδύναμη παραγωγή εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας», δήλωσε.

Ο Wismar πρόσθεσε ότι ενώ οι μεμονωμένες χώρες μπορούν να είναι και χώρες αποστολής και χώρες υποδοχής, το πρόβλημα είναι ότι «έλαβαν τους λάθος επαγγελματίες και έστειλαν τους λάθος επαγγελματίες».

Σχεδιασμός του εργατικού δυναμικού

Για τον Montvila του EJD, τα βασικά ζητήματα είναι η έλλειψη δεδομένων και κατάλληλων εργαλείων σχεδιασμού του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της υγείας.

Η Gemma Williams, ερευνήτρια στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Συστημάτων και Πολιτικών Υγείας, τόνισε στο πάνελ ότι είναι «κρίσιμο» να αντιμετωπιστεί το ζήτημα μέσω σχεδιασμού που συντονίζεται σε επίπεδο ΕΕ.

«Το να αρχίσουμε να εφαρμόζουμε σχεδιασμό σε επίπεδο ΕΕ [προς το παρόν] είναι πρόκληση, αλλά αν το θεωρήσουμε ως προτεραιότητα, θα μπορούσε να βοηθήσει και στην ενίσχυση των εθνικών συστημάτων παρακολούθησης», δήλωσε η ίδια.

Όσον αφορά την ιατρική πρόβλεψη, ο De le Mata της Επιτροπής τόνισε ότι υπάρχουν πολλά πρακτικά εμπόδια, καθώς η εκπαίδευση των ιατρών μπορεί να διαρκέσει έως και 10 χρόνια. «Θα [έπρεπε] να βρούμε τα δεδομένα σήμερα για κάτι που θα πάρει πολλά χρόνια […] οπότε ίσως όταν θα έχουμε ολοκληρώσει την άσκηση να μην είναι πια τόσο χρήσιμη», είπε.

Μια περαιτέρω επιπλοκή είναι η συμμετοχή των κρατών μελών: «αν τα μέλη δεν ακολουθήσουν δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε», δήλωσε η De la Mata, προσθέτοντας ότι ο ρόλος της Επιτροπής θα είναι να παρέχει υποστήριξη στα κράτη μέλη ώστε «να διατηρήσουν το υγειονομικό προσωπικό και να προσφέρουν καλύτερες συνθήκες».

Πέρα από την ΕΕ

Το ζήτημα υπερβαίνει τα σύνορα της ΕΕ, τόνισε η Svetlana Nicolaescu, υφυπουργός του υπουργείου Υγείας της Μολδαβίας.

Ενώ η αξία παραγωγής εργατικού δυναμικού στη Μολδαβία είναι πάνω από τον περιφερειακό μέσο όρο, η πυκνότητα είναι από τις χαμηλότερες στην περιοχή, σύμφωνα με την έκθεση του ΠΟΥ.

«Αντιμετωπίζουμε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις ότι οι πτυχιούχοι υγείας δεν εντάσσονται στο εγχώριο υγειονομικό δυναμικό. Αντιθέτως, εγκαταλείπουν το Εθνικό Σύστημα Υγείας», δήλωσε η Nicolaescu. Πρόσθεσε ότι η χώρα αντιμετωπίζει επίσης σημαντική εκροή εργαζομένων στον τομέα της υγείας που ήδη εργάζονται στο σύστημα.

«Χρησιμοποιούμε τα χρήματα των φορολογουμένων για να παράγουμε ένα υγειονομικό εργατικό δυναμικό, το οποίο στη συνέχεια χάνουμε», υπογράμμισε η Nicolaescu.

Η Azzopardi-Muscat του ΠΟΥ επεσήμανε ότι ενώ οι χώρες πρέπει να ενθαρρύνονται να προβλέπουν και να αξιολογούν τις ανάγκες τους, εάν η χώρα δεν μπορεί να καλύψει την αγορά τους, πρέπει να διασφαλίζεται η ηθική πρόσληψη από άλλες χώρες.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διασφαλίζεται η αποζημίωση της χώρας προέλευσης. «Εάν μια χώρα προέλευσης βάζει πολλά χρήματα στη νοσηλευτική και ιατρική εκπαίδευση και χάνει το 30-40% των αποφοίτων της, τότε πρέπει να γίνει μια συζήτηση», είπε.

Επί του παρόντος, η DG REGIO της ΕΕ συλλέγει στοιχεία για την πρωτοβουλία «Διαρροή εγκεφάλων – μετριασμός των προκλήσεων που συνδέονται με τη μείωση του πληθυσμού», με στόχο να λάβει ανατροφοδότηση σχετικά με την κλίμακα και τη δυναμική της διαρροής εγκεφάλων, καθώς και τις περιοχές που επηρεάζονται.

Αρκετοί ενδιαφερόμενοι φορείς στον τομέα της υγείας μοιράστηκαν τα σχόλιά τους αναγνωρίζοντας ανήθικες πρακτικές πρόσληψης στην ΕΕ και ζητώντας την ανάπτυξη ενός κώδικα δεοντολογίας που θα προωθεί ηθικές πρακτικές στη διασυνοριακή πρόσληψη εργαζομένων στον τομέα της υγείας.

Ο Παγκόσμιος Κώδικας Πρακτικής του ΠΟΥ για τη διεθνή πρόσληψη προσωπικού υγείας εγκρίθηκε ήδη από το 2010 για να ενισχύσει την κατανόηση και τη δεοντολογική διαχείριση της διεθνούς πρόσληψης προσωπικού υγείας μέσω της βελτίωσης των δεδομένων, της πληροφόρησης και της διεθνούς συνεργασίας.

Πηγή: euractiv.gr